بازار (1)

ساختمانهای ویژه را در معماری سنتی می‌توان در دو بخش بررسی کرد: ساختمانهای برون شهری و درون شهری. نمونه ساختمانهای درون شهری، بازار، گرمابه، مسجد، مدرسه، آب‌انبار و مانند آن و نمونه‌ی ساختمانهای برون شهری، کاروانسرا، میل راهنما، برج، رباط، ساباط و مانند آن هستند.

واچار

یکی از مهمترین ساختمانهای درون شهری بازار است. بازارهای ایران در جهان نام‌آور هستند و در میان مردم از اهمیت برخوردار بوده‌اند. در زبان فارسی میانه (ودر پهلوی) به آن واچار گفته می‌شده که تنها ویژه‌ی خریدوفروش کالا نبوده است. به طور کلی واچار به انجمن گاه گفته می‌شده است. مردم هر شهر سالی چند بار در آن‌جا گرد هم می‌آمدند و به مسائل اجتماعی خود رسیدگی می‌کردند. بسیاری از جنبش‌های اجتماعی از بازار برخاسته‌اند. برای بررسی شکل‌گیری شهرها نخستین مورد، بررسی و تحلیل بازار آن است.

تغییرات عصر جدید در بازار

در عصر جدید پس از ورود اتومبیل و محصولات کارخانه‌ای به شهرها، ساختار فضایی شهرها، مراکز اقتصادی و اجتماعی آن دستخوش تغییرات بنیادی شده است. با وجود این هنوز بازارهای قدیمی ایران کم‌وبیش نقش‌های کهن خود را همراه با نقش‌های جدید در شهرها ایفا می‌کنند. برخی بازارها مانند بازار تهران، اصفهان، تبریز، شیراز و کرمان هنوز مرکز اقتصادی شهر به شمار می‌روند و از موقعیت سیاسی/ اقتصادی مهمی برخوردارند.

امروزه تغییرات بنیادی در تجارت و تولید و همچنین در روابط اجتماعی صنوف بازار در کالبد و سیمای فیزیکی آن نیز اثر بخشیده است. هرچند گروهی از اصناف به تدریج بر اثر تولیدات کارخانه‌ای از بین رفته‌اند اما فعالیت‌های مشابهی جایگزین آنها شده است. با تمرکز سرمایه، برخی از حرفه‌های جدید نیز پدید آمده است. برخی مغازه ها با عرضه انواع کالا‌ها، چند حرفه‌ای شده‌اند. برخی از کوچه‌های متصل به بازار اصلی، تبدیل به راسته‌های جدید گردیده‌اند و کالاهای جدید لباس و کفش و ظروف و پارچه‌های وارداتی را عرضه می‌دارند. این بازارهای از نظر معماری شباهت چندانی به بازارهای قدیمی نداشته و از نظر آیین‌های تجاری و رفتارهای اجتماعی نیز با  کسبه اصلی بازار کاملاً متفاوت هستند.

فرسودگی کالبد بازار

بافت قدیمی بازار شهرهای ایرانی اغلب فرسوده و بخش عظیمی از آنها به مرور زمان مخروبه‌ شده‌اند. نکته مهم این است که فرسودگی بازار ربطی به قدرت اقتصادی اصناف آن ندارد. زیرا در شهرهای بزرگ، بازار مرکز عمده تجاری در سطح شهر و منطقه می‌باشد و روز به روز سرمایه آنها افزایش می‌یابد و فعالیت اقتصادی آن پررونق‌تر می‌شود. شاید یکی از دلایل ثروت بازار در مخروبه بودن آن نهفته باشد! تجار عمده و خرده بازار، واحدهای مخروبه مسکونی وکاروانسرهای قدیمی را به انبارهای خود اختصاص می‌دهند و پیشه‌وران جدید کاروانسرها و خانه‌های فرسوده را تبدیل به کارگاه‌های تولید می‌کنند. خانه‌های قدیمی که توسط صاحبان اصلی آنها ترک شده، محل سکونت کارگران مهاجر گردیده و به حال خود واگذار شده است. ضوابط میراث فرهنگی و مقررات شهرسازی شهرداری نمی‌توانند از تغییر کاربری خانه‌های قدیمی ممانعت به عمل آورند.

در مناطقی از محل بازار که امکانات دسترسی سواره بهتری وجود دارد، رفته رفته خانه‌ها، بدون مجوز از شهرداری، به سبک بسیار نامناسب و ناسازگار با معماری بافت قدیم نوسازی و حتی بازسازی می‌شوند. اغلب ساختمان‌های خشت و گلی با آهن و آجر به صورت 5-4 طبقه بازسازی گردیده‌اند. تعداد تخلفات ساخت‌وساز در محله بازار تهران بی‌شمار است. مصالح نامتجانس جدید و فضاهای ناهماهنگ الحاقی به ابنیه قدیمی، کیفیت معماری و یکپارچگی بخشی از بازار را از میان برده است. توسعه بی‌رویه ساختمان‌های چندطبقه (مرتفع) در بازار تهران، سقف (طاق) بازار را نیز تخریب کرده و سیستم‌های ناهماهنگی از آهن و ایرانیت را جایگزین طاق‌های زیبای آجری بازار نموده‌اند.

معماری بازار و بازارچه‌های ایران مربوط به درس معماری اسلامی است و در 60 صفحه در قالب word  می‌باشد برای تهیه این پروژه با شماره 09358016012 تماس بگیرید.